Opowieści o samolotach, czołgach, miniaturowych łodziach podwodnych oraz pozostałym ekwipunku, który to zatonął podczas przeprawy przez lód w czasie ostatniej wojennej zimy, wracają co chwila w opowieściach kr?ążcych wśród płetwonurków. 

 O legendarnej Bursztynowej Komnacie, 100 metrowej głębi, „podwójnym dnie” nawet nie wspomnę. Historie te, podsycane relacjami okolicznych mieszkańców - ”świadków” tych zdarzeń, rozbudzają wyobrażnię adeptów sztuki nurkowania, oraz poprawiają sprzedaż m.in. podwodnych wykrywaczy metali :)

Jezioro Pluszne to wyjątek spośród typowych polskich trójkątów bermudzkich. Wynika to z burzliwej historii jego okolic na przestrzeni wieków. A “skarby” tam odnalezione, są autentyczne i zostały dokładnie udokumentowane.

 Obecnie nawet wrak bombowca Junkiers Ju-87 jest wspanialym ekspnatem w Muzeu Lotnictwa w Berlinie.W latach 50-60 ubiegłego wieku wrak samolotu był tylko stertą cennego złomu.

Aeronautczne tropy powiązne są z usytuowanym w odległości niespełna 2 km od brzegu jeziora, dawnego lotniska w miejscowości Gryźliny. Na dnie jeziora Plusznego i pobliskiego jeziora Łańskiego, płetwonurkowie znaleźli w sumie wraki czterech samolotów!

Jest to wprost niebywałe zagęszczenie jak na polskie warunki. Eksploracja i wydobycie tych wraków, to lata pięćdziesiąte i sześćdzsiąte ubiegłego wieku. Dla wielu płetwonurków i odkrywców to już historia a sensacja dla tych, którzy o tym niewiele słyszeli.

Wszystko wskazuje na to, że nie jest to koniec samolotowych odkryć, a tonie okolicznych jezior kryją jeszcze kilka tajemnic i niespodzianek.

 Zdjęcie lotnicze północnej części jeziora Plusznego z widocznymi pasami startowymi lotniska w Gryżlinach pochodzi z 1944 roku.

Lotnisko Gryźliny czyli Fligerhorst Grieslienen (Lotnicze Gniazdo Gryźliny)

Na prze?omie 1937 i 1938 roku w Gry?linach rozpocz?to budow? lotniska Luftwaffe. Powsta? pas startowy o d?ugo?? 800 metrów i szeroko?? 60 metrów. W Zielonowie wybudowano cztery baraki i kasyno oficerskie, a sanatorium w pobliskiej Ameryce zaadaptowano na potrzeby lotników.

W czasie wojny by?a tu szko?a lotnicza pilotów bombowców, a po wojnie dalej prowadzono tu szkolenia. Po powstaniu “?a?skiego Imperium” lotnisko zamkni?to, chocia? sporadycznie l?dowa?y tu samoloty.

Wspó?czesny widok na pozosta?o?ci lotniska w Gry?linach z by?ym poligonem lotnczym na drugim planie.

Dzia?alno?? wojenn? rozpcz??y Gry?liny 1 wrze?nia 1939 roku. Z lotniska startowa?y bombowce nurkuj?ce Ju- 87 lec?ce nad Mazowsz? i Warszaw?. Po zako?czeniu Kampanii Wrze?niowej, rozpocz?to tu intesywne szkolenia dla potrzeb rozrastaj?cej si? Luftwaffe.

 Tak wyg??da? kamufla? Ju 87 bior?cych udzia? w Kampani Wrzesniowej 1939 roku. W pierwszym dniu wojny u?yto 270 Ju 87B. Bombowce Ju 87 B bombardowa?y szczególnie Hel, cele morskie w Zatoce Gda?skiej zatapiaj?c kilka okr?tów, a poza tym Warszaw?, Wielu?, polskie linie obrony na Warcie, rejon Piotrkowa. Radomska, jednostki wojsk polskich w bitwach pod I??? i nad Bzur?, a tak?e Modlin. Lotnictwo niemieckie w walkach nad Polsk? straci?o 28 samolotów Ju 87B, zestrzelonych g?ównie przez artyleri? przeciwlotnicz?, ponadto zosta?o uszkodzonych dalszych 20 samolotów

M?odzi piloci stukasów nad Plusznem ?wiczyli naloty, zrzucaj?c cementowe bomby. Jezioro sta?o si? lotniczym poligonem. Jedna z wysp zosta?a zamieniona w bombow? tarcz?. Podwodne pozosta?o?ci po tych nalotach zosta?y szczegó?owo opisane w I cz??ci "Tajemnic jeziora Plusznego".

Na brzegu jeziora, po stronie Plusk, istnia?a bombowa tarcza l?dowa. Zim? na lodzie pokrytym ?niegiem, "rysowano" autentyczne plany kwarta?ów miast, na których ?wiczono bombardowania celów specjalnych. Na lotnisku w Gry?linach od pa?dziernika 1941 do czerwca 1942 stacjonowa?a Blindflugschule 3 czyli szko?a pilota?u tylko na "przyrz?dy pok?adowe" bez widoczno?ci.

Bombowiec nurkuj?cy Junkers Sturzkampfflugzeuge "Stuka" by? jednym z g?ównych bohaterów niemieckiego "Blitzkriegu" lat 1939-1941. ?ci?le wspó?dzia?aj?c z wojskami pancernymi, eskadry "Stukasów" skutecznie niszczy?y zaplecze atakowanego wroga wprowadzaj?c tam, samym swoim pojawieniem si?, nieopisany chaos.

Zbli?aj?cy si? w 1944 roku front do terenów Prus Wschodnich spowodowa? powrót jednostek bojowych. W okresie 21.06.44 - 25.6.44 stacjonowa?a tu III Grupa 3 Dywizjonu Bombowego Blitzgeschwader pod dowództwem Hauptmanna Martina Vettera wyposa?ona w samoloty bombowe Ju 88A i He 111H.

To w?a?nie ten dywizjon w 1944 roku mia? dokona? ataku na dalekie zaplecze Rosjan. Planowano uszkodzi? wtedy turbiny i zapory na wielkich rzekach syberyjskich. Od sierpnia do grudnia 1944 stocjonowa?y tu dwie eskadry bombowe z 6 Nachtschlachtgruppe. Zapewne obecno?? lotniska i bombowców cz?sto sprowadza?y na niebo pobliskich jezior radzieckie samoloty.

Walki powietrzne, do których dochodzi?o, ko?czy?y si? zestrzeleniami po obu stronach i upadkami maszyn do jezior. Powroty samolotów, które ucierpia?y podczas walk w lotach bojowych, wiod?y te? nad taflami warmi?skich jezior.

 Cech? charakterystyczn? Ju 87 by?y "z?amane" skrzyd?a i syreny akustyczne (tzw. "tr?by jerycho?skie"), uruchamiane podczas wprowadzania samolotu w lot nurkowy. Ich d?wi?k wywo?ywa? panik? na ziemi, dzia?aj?c destrukcyjnie na morale ?o?nierzy, którzy uciekali s?ysz?c nadlatuj?ce Stukasy. Do bomb podczepianych do samolotu, montowano kartonowe rurki, które wywo?ywa?y narastaj?cy w trakcie spadania ?wist

Tematem tego artyku?u jest katastrofa samolotu szkoleniowego bombowca nurkuj?cego Junkers Ju 87. Do wypadku dosz?o w latach 1942-43. Niestety nie ustali?em dok?adnej daty zdarzenia, które widzia?o wielu mieszkaj?cych w okolicy ?wiadków.

Prawdopdobnie przyczyn? upadku do Plusznego bombowca nurkuj?cego Ju 87 Stuka, by?a awaria techniczna smolotu. Pilotuj?cy go starszy sier?ant najpierw wystrzeli? czerwon? rakiet?, a potem run?? do wody w po?udniowo-wschodniej cz??ci jeziora.

 W trakcie Bitwy o Angli? okaza?o si? ?e samolot Ju 87 jest bardzo ?atwy do zestrzelenia przez nowoczesne my?liwce, a jego masowe wykorzystanie wymaga zapewnienia panowania w powietrzu. Podczas walk na froncie wschodnim, po utracie przewagi przez lotnictwo hitlerowskie, stawa? si? ?atwym ?upem sowieckich my?liwców. Wi?kszo?? Ju 87 zosta?a wówczas wyposa?ona w dzia?ka kalibru 37 mm i by?a z powodzeniem wykorzystywana jako niszczyciele czo?gów.

Wydobycie wraku bombowca nurkuj?cego Ju 87 Stuka

Po blisko 15 latach na miejsce katastrofy przybyli w lipcu 1958 roku p?etwonurkowie z Warszawskigo Klubu P?etwonurków czyli legendarnego WKP-u w osobach Jerzego Lebeckiego „S?awek”, Mieczys?awa Kwapisiewicza i Andrzeja Zinserlinga, autora wspomnie? na podstawie których powsta? ten artyku?.

P?etwonurkowie z WKP-u, zach?ceni „cynkiem” kolegów z Olsztyna: Mariusza Janowicza i Leszka Jaworskiego (obaj z Akademii w Olsztynie), zorganizowali wypraw? na jezioro Pluszne z zamiarem wydobycia zatopionego „Stukas’a”.

 Uzbrojenie samolotu Ju 87B-1 stanowi?y 2, zamontowane w kraw?dziach natarcia skrzyde?, karabiny maszynowe MG 17 kal. 7,92 mm, ustawione zbie?nie w celu uzyskania skupienia pocisków w odleg?o?ci 250 m. i 1 ruchomy karabin maszynowy MG 15 kal. 7,9 mm w tylnej kabinie strzelca oraz 1 bomba a masie 500 kg podwieszono na odchylonym zaczepie pod kad?ubem albo 1 bomba o masie 250 kg pod kad?ubem i 4 bomby o masie 50 kg, umieszczone po dwie na zaczepach pod skrzyd?ami

Samolot uderzy? w wod? z wielkim impetem, o czym ?wiadczy konstrukcja samolotu, która uleg?a rozpadowi na wiele elementów. Sam kad?ub by? oddzielony od skrzyde?. Na wskutek upadku z?o?y? si? w harmonijk?. G??boko?? na jakiej spoczywa? wrak samolotu wynosi?a ok. 10 metrów.

 By?o to ju? pod termoklin? ale na tyle p?ytko, ?e p?etwonurkowie u?ywali apratów tlenowych o obiegu zamkni?tym. Lokalizacji wraku dokonano poprzez tra?ownie dna. Tak opisuje poszukiwania Andrzej Zinserling:

 Jezioro Pluszne lato 1958. Fot. Muzeum Nurkowania w Warszawie.

...Autochtoni wskazali przybli?one miejsce i po kilku zanurzeniach uda?o si? nam (tzn. Jerzy Lebecki „S?awek”, Mieczys?aw Kwapisiewicz i ja) znale?? i oznaczy? rozcz?onkowany wrak samolotu. Metoda poszukiwa? by?a prosta. Mi?dzy dwiema ?odziami przeci?gni?ta by?a stalowa lina, któr? wlok?o si? po dnie.

 Rozsuni?te, lekko rozchylone ?odzie powoli przesuwaj?c si? do przodu przeczesywa?y dno a? do momentu, gdy zanurzona lina, tworz?ca liter? „U” zaczepi?a o co? na dnie. Wtedy ?odzie zbli?a?y si? do siebie i po lekkim wybraniu lin mo?na by?o uzyska? kierunek wprost na podwodn? przeszkod?. Wystarcza?o zej?? wzd?u? z??czonych lin by zbada? znalezisko - rzeczywi?cie Ju 87 „Stukas”...

 Jezioro Pluszne lato 1958. Fot. Muzeum Nurkowania w Warszawie.

Do wydoobycia wraku somolotu zbudowano na du?ych niewodowych ?odziach rybackich katamaran. W pracach przy obs?udze r?cznych wyci?garek uczestniczyli m?odzi mieszka?cy wioski Pluski.

 Jako nastolatek uczestnikiem tej akcji by? obecny miszkaniec Plusk pan Rudolf Biernatzki. Wspomina on o du?ej kolejce ch?ntych do pomocy, czekaj?ych rano na pla?y.

Jako pierwsze wyci?gni?te by?y skrzyd?a, które posiada?y dobrze zachowane orginalne malowanie. Farba niestety pod wp?ywem powietrza szybko schodzi?a ca?ymi p?atami. Najtrudniejsz? akcj? by?o wydobycie silnika i niemal nie zako?czy?o sie zalaniem katamaranu.

Sam? akcje tak opisuje we wspomnieniach Andrzej Zinserling :

...”Po wyj?ciu rozrzuconej dooko?a drobnicy, pozosta? wbity w mu? silnik „Stukas’a” z resztk? kad?uba, ca?o?? o ci??arze ponad 700-800 kG. Zabiegi Mietka u „tutejszych”, pami?taj?cych czasy ?wietno?ci szko?y Luftwaffe w Gry?linach, po drugiej stronie jeziora, pozwoli?y skleci? z 2. rybackich ?odzi wspania?y katamaran, na którym mocna drewniana kratownica s?u?y?a do podczepienia wed?ug tutejszej terminologii, „flaschenzug’a” (wci?gnik ?a?cuchowy).

Ze wzgl?du na ma?y skok wci?gnika, silnik nale?a?o podci?ga? skokami, podp?yn?? do brzegu, opu?ci? silnik na p?ytsze dno, skróci? ?a?cuch i ponownie unie?? silnik, a? pod dno katamaranu i tak kilka razy na coraz to p?ytsze dno.

W czasie wyci?gania silnika z resztk? kad?uba, który po uderzeniu w wod? z?o?y? si? w harmonijk?, „komplet” rozlaz? si? rozginaj?c zbiorniki, z których wyciek? olej silnikowy i paliwo. Jako l?ejsze wyp?ywa?y do góry, z tym ?e olej w postaci centymetrowych, czarnych kuleczek, by? wyra?nie widoczny w i na wodzie. Natomiast benzyna rozla?a si? na powierzchni w plamy mieni?ce si? wszystkimi kolorami t?czy.

Dla zabawy, jak zawsze ryzykancki Mariusz rzuci? za burt? zapa?k?, która spowodowa?a gwa?towny, cho? krótki po?ar wokó? katamaranu. Istny salut oddany ofiarom katastrofy!

 Jezioro Pluszne lato 1958. Fot. Muzeum Nurkowania w Warszawie.

Rozci?gni?cie kad?uba pozwoli?o bowiem wydoby? szcz?tki 2. lotników - doln? cz??? cia?a pilota w niebieskich bokserkach oraz fragment kr?gos?upa, miednic? i uda tylnego strzelca. Oba cia?a przekazali?my „tutejszym”, a reszt? „Stukas’a”, wisz?cego pod „katamaranem”, rybacy przeci?gn?li pod wskazany, wystaj?cy nad wod? konar, na którym wysoko zawis? wci?gnik. Znan? metod?, skokami, z?om wyci?gni?to i opuszczono na przyczep?, dostarczon? traktorem do spó?dzielni rybackiej w Stawigudzie.

 Jezioro Pluszne lato 1958. Fot. Muzeum Nurkowania w Warszawie.

Z podziwem wyp?ukiwali?my r?czn? pomp? stra?ack? i wyd?ubywali?my ze skorodowanego, elektronowego karteru silnika V 12 Jumo 211 „jak nowe” stalowe szpilki, ?o?yska toczne, ko?a z?bate nap?dów i pomp? wtrysku benzyny (w trakcie obiadu, z?om komu? „przyda? si?”).

Na 4. elektrodowej ?wiecy Beru ze „Stukas’a”, szcz??liwie ukrytej po wyd?ubaniu jej z silnika, mimo prawie 15. letniego zalegania na dnie jeziora nasz klubowy, radziecki silnik zaburtowy ?M-1 zapali? od pierwszego szarpni?cia.”....

 Samoloty wersji A-1 w roku 1938 przechodzi?y faz? ulepszania, która obejmowa?a mi?dzy innymi monta? nowego silnika Jumo 211 Aa o mocy bagatela 1000 KM. Samolot przeszed? tak powa?ne zmiany, ?e nie by? ju? nazywany A-1, ale B-0. Nast?pn? modyfikacj? by?a wersja B-1, wyposa?ona w silnik Junkersa Jumo 211 Da z 1200 ko?mi mechanicznymi mocy.

Panu Rudolfowi mocno w pami?ci utkwi?o wspomnienie odnalezienia wewn?trz szcz?tków za?ogi bombowca. Znaleziono te? dobrze zachowany spadochron jednego z lotników. O jego dobrym stanie ?wiadczy fakt, ?e dwaj silni rybacy nie byli w stanie rozedrze? jego czaszy.

Szcz?tki wrak samolotu trafi?y na skup z?omu. To, co nie przyda?o si? miejscowej ludno?ci, zosta?o przetopione w hucie na przys?owiowe "?y?eczki do herbaty". Zosta?y tylko po Ju 87 z jeziora Plusznego wspomnienia i par? zdj??.

Ca?a ta historia, dotycz?ca pionierskich czasów w polskim nurkowaniu jest dla wi?kszo?ci spor? sensacj?. A takich akcji ówcze?ni nurkowie przeprowadzali sporo. Sam WKP ma kilka na swoim koncie.

Dzia?ali te? inni. M.in Gda?ski Klub P?etwonurków “Rekin” wydobywa? wojenne pami?tki, a historia “ich” Junkersa Ju 188, wydobytego z Mamr w 1961roku jest powszechnie znana.

 Jesieni? 1961r. ekipa p?etwonurków "Rekina" odnalaz?a na dnie jeziora Mamry na g??boko?ci 12 metrów ca?y dwusilnikowy samolot wywiadowczy dalekiego zasi?gu Junkers "JU-188 D-2". 6-ciu p?etwonurków w ci?gu 9-ciu dni wydoby?o na brzeg ko?o W?gorzewa kompletny samolot o wadze 16 ton. W kad?ubie znajdowa?y si? dwie du?e kamery fotograficzne oraz najnowsza niemiecka elektronika wraz z radarem.

Ten artyku? o wydobyciu Ju 87, powsta? dzi?ki koledze Andrzejowi Zinserlingowi, uczestnikowi wyprawy WKP-u po wrak bombowca w 1958 roku oraz autorowi m.in. barwnych wspomnie? powsta?ych z okazji 50-lecia WKP oraz kole?ance Karinie Kowalskiej spo?ecznej kustoszce Muzeum Nurkowania w Warszawie.

 Karian udost?pni?a Nurkowej Polsce fragmenty pami?tnika i wyszpera?a skany negatywów historycznej wyprawy WKP-u. Tak nawiasem mówi?c, Muzeum Nurkowania przechowuje jeszcze niejedn? tajemnic?. Serdeczne dzi?ki.

 Andrzej Zinserling, instruktor CMAS***, Zas?u?ony Dzia?acz Turystyki o nr Ksi??ki Nurka (PTTK) 0001, wieloletni przewodnicz?cy KDP PTTK a przedewszystkim p?etwonurek uczestnik wielu pionierskich akcji.

“Tajemnice jeziora Plusznego” b?d? zawiera?y kilka cz??ci . Na tyle pozwala wiedza b?d?ca w posiadaniu Portalu Nurkowa Polska. Mamy nadziej?, ?e nasi czytelnicy do?o?? do tych historii swoj? cegie?k? i podziel? si? swoimi sekretami i wspomnieniami z nurkowa? w toni jeziora Plusznego.

W nast?pnej cz??ci „Pluszne – jezioro pe?ne tajemnic” relacja z poszukiwa? i odnalezienia “Mostu Kopernika”.

Z czasów II Wojny ?wiatowej, przeniesiemy si? do historii, która swój pocz?tek ma w ?redniowieczu...

 zobacz pozosta?e tematy z dzia?u - WRAKI